Valetine Tôi. Mùa Thu

Panorama mùa thu

Hoa vàng chân mây

Lâu đài nước mắt

Em đi vào ngày không lau mặt

Avatar nỗi đau

Rơi xuống ban chiều niềm thao thức mất dấu

Ngày không tên

Phố nhỏ không tên

Bước chân chưa kịp về khai sinh

Bình minh chưa kịp đến

Panorama một chấm đen vắt ngang thị thành

Đôi mắt mù câm

Đêm nằm ôm kỉ niệm

Những kỉ niệm không lời

Chiều lang thang đôi mắt

Con đường trong bức tranh

Một chấm đen vắt ngang thị thành

Panorama chỉ còn em

Màu valetine kỉ niệm

Socola nụ cười

Tình yêu tôi. Mùa thu

Dáng Đông

Hoa mưa phùn say sưa bày hiện
Con phố đông buồn
Thời gian chạy không mở lời lan toả
Không gian đi im lặng xót xa mùa
Đêm nằm nghiêng đắm mình cánh gió
Đời phù du than thở canh thâu
Bóng ai du trong đêm xuôi phố
Bóng ai về thấp thoáng cô phòng
Tiếng đàn mưa âm giai rùng lạnh
Đời đôi khi chua chát dáng đêm

Quảng Trị Ợi

Cái vẫy tay chào của thằng bạn làm tôi có chút xốn xang trong lòng. Có chút gì tiếc nuối, chút gì hoài niệm về cái nơi tôi sinh ra và lớn lên. Bao nhiêu năm đã hằn sâu vào kí ức tôi những thứ bắt gặp hàng ngày. Từ cái tên của những vùng ruộng lúa trong làng, cho đến những ngõ ngách ngang dọc xóm vắng. Những cái tên cúng cơm của tất thảy chúng bạn thật đáng buồn cười, cho đến con vịt trống có đốm hoa màu trắng ở trên đầu của tôi, cái mùi thơm đặc trưng khi mẹ tôi kho cá và còn vô số thứ quen thuộc khác như  nụ cười của nhỏ làm tôi một thời khó ngủ liên miên.
Ngã ba Quảng Trị vào mùa xuân, những hạt mưa lất phất bay, gió đông cắn vào thịt da và rắc lên đó thứ cảm giác lạnh lùng buốt xương.
Cái thị xã nhỏ bé ấy trong kí ức tôi thực ra là một thứ phồn hoa lạ lắm cho đến ngày chiếc xe khách lăn bánh, chở tôi đi theo hướng nam tiến.
Thằng bạn của tôi vẫy tay chào trong sự nóng lòng rồi một ngày nó cũng sẽ ngồi trên chính chiếc xe khách này ngay lúc này đây và xe sẽ bắt đầu lăn bánh.Trong tôi như hai cảm giác thật nửa vời, chút muốn níu kéo , chút muốn thật nhanh thật nhanh lao đến những miền đất trong mơ.
Thế là những người trai trẻ ở quê hương chúng tôi cứ thế mà ra đi, ra đi như một chân lý để đi tìm những miền tương lai đang chờ phía trước.
Chúng tôi nô nức nhau chạy về phía các cỗng trường đại học, cao đẳng hay trung cấp, số ít không có điều kiện thì ra đi vào cổng các khu công nghiệp khu chế xuất để chí ít kiếm tiền về phụ giúp gia đình.
Và chúng tôi bỏ lại sau lưng mình những kí ức tuổi thơ, con đường làng thân thuộc và cả gia đình thân thương.
Tiếng còi xe như muốn xé toang cả xa lộ để chở chúng tôi đến những miền đất trong mơ.
Xe qua Huế, Đà Nẵng rồi dừng chân tại Sài Gòn.
Mùa Xuân như càng ngày càng ấm cúng hơn, những tia nắng bắt đầu ló dạng thay cho những đốm bấc phùn rét buốt thấu xương.
Tôi dừng lại giữa Sài Gòn với tâm trạng bỡ ngỡ, như đang hồi sinh ở một thế giới khác.
Tôi mừng thầm, đây mới chính là vùng đất của mình.
Thế là tôi lao vào công cuộc học tập. Thời gian bắt đầu trôi đi, những khó khăn bắt đầu đến, với sự chu cấp ít ỏi từ gia đình tôi,từ mấy sào lúa cong queo và vài chục con vịt chạy đồng. Tôi bắt đầu hiểu được gánh nặng trên đôi vai ba mạ thật nhọc nhằn, tôi lao vào làm thêm những gì có thể từ gia sư cho đến rửa chén bát.
Những ngày tháng đó cho tôi biết rằng Sài Gòn thật không bao giờ là hoa lệ và là miền đất hứa như tôi lầm tưởng.
Ỏ đó là hiện thân của ồn ào, sự tranh đua và lòng kiên trì, bao ý thức hệ cũ nát từ làng quê của tôi vun vén suốt tuổi thơ đã dường như bị rửa sạch.
Mấy năm vất vã đó cũng trôi qua, tôi ra trường mà như người chưa thể trưởng thành như một công dân Sài Gòn.
Người Quảng Trị nhút nhát và thiếu thốn nền tảng giáo dục tốt như tôi thật khó để làm được một điều gì nên trò giữa Sài Gòn bon chen, cái bản tính cố hữu của tôi như thứ tập quán làng quê khó thay đổi được.
Tôi trụ lại Sài Gòn 3 tháng sau khi tốt nghiệp và men lên Tây Nguyên.
Ngày tôi quay về, mũa Xuân vẫn gió rét, vẫn bùn lầy, vẫn run run phùn bấc, vẫn tiếng trọ trẹ Quảng Trị quen thuộc,thế mà tôi như chim lạc đàn bay về tổ ấm, tôi lâng lâng khi gặp lại mẹ, gặp con đường làng quen thuộc và gọi tên cúng cơm mấy đứa bạn năm xưa. Tôi như được bao bọc giữa núi tình bà con, chòm xóm, đã vô cùng.
Những mùa xuân sau, khi xe bắt đầu lăn bánh chở tôi đi theo con đường nam tiến, con đường mưu sinh lắm gian truân mệt nhọc, lòng tôi cảm thấy trĩu nặng nỗi buồn.
Cái chia tay với thằng bạn không còn hớn hở như năm xưa nữa.
Quảng Trị ơi! Tôi muốn về.

Hỏi Em Mùa Đông Quảng Trị

Tôi hỏi em mùa đông Quảng Trị
Có buồn
Có gió bấc
Có mưa sa
Có xóm chiều khói buông lều ngói
Có lâm thâm cám cảnh hoàng hôn?
Tôi hỏi em mùa đông Quảng Trị
Phía chân cầu
Phía cánh đồng
Trên lối qua làng bè bạn
Trên đồng tử trẻ thơ
Còn mưa phùn ngày ngày tháng tháng?
Một vùng trời mây đi
Tôi hỏi em mùa đông Quảng Trị
Có chạnh lòng tro bếp sớm mai
Gió tít tắp buồn phiền giấc ngủ
Hao hao em
Đôi bàn chân lạnh
Vành môi khô
Mùa đông hẳn chán chường?
Tôi gửi em bây chừ Quảng Trị
Một nhúm nắng suy tư
Chiều mơ hồ.

.Kêu gọi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng từ chức

                                         Vinashin

Một luật sư có tiếng của Việt Nam kêu gọi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhận "trách nhiệm chính trị" trong vụ Vinashin và "từ chức", một ngày trước khi ông Dũng có buổi trả lời chất vất trực tiếp trước Quốc hội.

Luật sư Trần Vũ Hải, người hôm 22/11 đã viết thư thúc giục đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Thuyết đòi Chính phủ cung cấp thông tin đầy đủ về Vinashin, nói về cả trách nhiệm của Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng và của ông Nguyễn Tấn Dũng:
"Anh nhận trách nhiệm ở đây là anh phải xin lỗi nhân dân, đúng ra là phải từ chức,".
Trả lời BBC qua điện thoại từ Việt Nam hôm 23/11, ông nói.
"Tôi thấy ông bộ trưởng ở Nhật Bản nhỡ lời có hai câu đã phải từ chức,"
"Ở đây trách nhiệm của anh đã quy thành văn bản rồi."
"Còn nếu ai cho rằng chức vụ là rất quan trọng, chúng ta không thể từ chức được thì là quan điểm của người ta."
"Nếu các nhà chính trị họ nhẹ nhàng đi, đó cũng là một nghề. Nhưng chúng ta không phải bám vào nghề đó. Là một nghề chúng ta có thể chuyển nghề, đến tuổi về hưu, chúng ta về nhà, chúng ta viết sách."

Trách nhiệm ở đây là anh phải xin lỗi nhân dân, đúng ra là phải từ chức

LS Trần Vũ Hải

Ông Hải nói các đại biểu Quốc hội cần "gây sức ép" để ông Nguyễn Tấn Dũng và những người có liên quan nhận trách nhiệm và nếu họ tiếp tục cương vị thì cần có cam kết nếu không phục hồi được Vinashin vào một thời điểm cụ thể trong tương lai, họ sẽ phải từ chức.
Luật sư Hải cũng nói nếu chỉ nói "chính phủ nhận trách nhiệm" là chưa đủ và không công bằng cho nhiều thành viên chính phủ không có liên quan gì tới Vinashin.
Thông tin chính xác
Ông Trần Vũ Hải nói với BBC mặc dù luật không nói rõ nhưng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng là người chịu trách nhiệm trực tiếp trong vụ Vinashin.
"Thực tế có thể nói rằng Thủ tướng Chính phủ là người đại diện sở hữu của Nhà nước Việt Nam tại tập đoàn Vinashin nếu chúng ta xem lại các văn bản về thí điểm tập đoàn này,"

Dự kiến Thủ tướng Dũng có buổi trả lời chất vấn trước Quốc hội ngày 24/11

"Ông ta có rất nhiều quyền, như là phê chuẩn vốn điều lệ, chấp nhận các thành viên mới của tập đoàn, các dự án nào không thuộc thẩm quyền của hội đồng quản trị."
Vị luật sư cũng nói có rất nhiều thông tin khác nhau về số nợ của Vinashin và ông khuyến cáo các đại biểu Quốc hội đòi có những thông tin mới nhất và chính xác nhất.
Các chuyên gia kinh tế cũng đã chỉ ra nhiều điều bất hợp lý trong những con số mà Vinashin đưa ra trong đợt tái cơ cấu vừa được công bố cuối tuần qua.
Ông Hải nói với lãi suất 15%, hoặc thậm chí có thể là 20% đối với những khoản nợ quá hạn của Vinashin, chỉ riêng tiền trả lãi của tập đoàn này cũng có thể lên tới hàng ngàn tỷ đồng mỗi năm.
Thời gian qua, dư luận trong và ngoài nước quan tâm nhiều đến kiến nghị của đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Thuyết, người đã yêu cầu lập ủy ban của quốc hội để điều tra vụ Vinashin.
Giáo sư Thuyết cũng chỉ đề nghị điều tra rồi bỏ phiếu tín nhiệm Thủ tướng cùng những người có liên quan trong vụ này.
Nhưng ở một mức cao hơn nữa, ông Trần Vũ Hải nay nói thẳng về trách nhiệm chính trị và đề nghị thủ tướng từ chức.
Các vụ tranh cãi quanh những dự án lớn của chính quyền Việt Nam ngày càng xuất hiện công khai và có thể thành một làn sóng xã hội, cho thấy bất đồng về quan điểm không còn là điều người ta chỉ dám bàn nhỏ nhẹ nơi riêng tư.

Theo ( BBC.CO.UK/VIETNAMESE)

Vietnamnet bị tin tặc tấn công

VietnamNet, một trong các tờ báo mạng hàng đầu Việt Nam, bị tin tặc tấn công và làm tê liệt nhiều tiếng đồng hồ sáng 22/11.

Nguồn tin tại VietnamNet xác nhận với BBC rằng vụ tin tặc đã xảy ra từ khoảng 3 giờ sáng thứ Hai, giờ Hà Nội.
Nguồn tin này nói các nhân viên đã khôi phục được tờ báo, tuy nhiên cho tới 11 giờ sáng, khi truy cập địa chỉ http://www.vietnamnet.vn, người đọc vẫn nhận được thông báo 'Server is too busy' (server quá bận).
Cho tới giữa giờ chiều thứ Hai, trang VietnamNet đã hoạt động trở lại, tuy vẫn chậm.
Chuyên trang Tuần Việt Nam của tờ báo điện tử này vẫn truy cập được bình thường.
Thông báo của VietnamNet viết: "Từ 3h sáng nay, 22/11, do bị hacker tấn công nên toàn bộ hệ thống báo VietNamNet không thể truy cập được."
Ban biên tập tờ báo hứa "Chúng tôi đang nỗ lực khắc phục và khôi phục hệ thống hoạt động trở lại trong thời gian sớm nhất."
Nguồn tin tại VietnamNet nói hiện chưa xác định được hacker từ đâu và tấn công trang tin với mục đích gì.

Thông tin gây tranh cãi

Một số blogger Việt Nam trong khi đó truyền nhau hình ảnh được nói là ghi lại lúc 3 giờ sáng ngày 22/11 khi vào trang VietnamNet.
Trên đó, kẻ được cho là hacker để lại thông điệp bằng tiếng Anh và Ảrập, với hình kinh Koran ở trên chữ Allah (Đấng Tối cao) bằng tiếng Ảrập.
Thủ phạm tấn công cũng tự nhận là một nhóm hacker Algeria.
Thông tin này chưa thể được kiểm chứng.
VietnamNet là một trong các tờ báo mạng đông người truy cập nhất ở Việt Nam, luôn đứng thứ hạng cao trong các bảng xếp hạng.
Với nội dung phong phú, VietnamNet cũng được đánh giá là một trong số ít tờ báo hiếm hoi "dám" đăng những thông tin gây tranh cãi, như kế hoạch khai thác bauxite ở Tây nguyên, hay gần đây nhất là kiến nghị bỏ phiếu tín nhiệm Thủ tướng Việt Nam.
Cơ quan chủ quản tờ báo này là Bộ Thông tin-Truyền thông Việt Nam.
Một nghiên cứu mới gần đây của công ty an ninh mạng McAfee nói các tên miền của Việt Nam đang trở thành lãnh địa cho tội phạm công nghệ.
Khoảng 58% các trang mạng dùng đuôi .vn có chứa các đoạn mã xâm nhập, gây nguy cơ cho người truy cập.

Bô-xít Tây Nguyên: Chế tài nào khi xảy ra rủi ro?

Tác giả: TS. Nguyễn Sỹ Phương, CHLB Đức
- Dự án khai thác bô-xít Tây Nguyên, mấu chốt không còn nằm ở chỗ dừng hay tiếp tục nếu một khi "ván đã đóng thuyền", mà chính ở chỗ chế tài khi xảy ra rủi ro, nhất là tai nạn vỡ hồ bùn đỏ tầm cấp dạng MAL Zrt ở Hungari hay BP để tràn dầu ở Mỹ.         
LTS: Dự án bô-xít Tây Nguyên, dù tạm hoãn hay tiếp tục triển khai, giờ không còn là vấn đề cấp thiết nữa. Quan trọng hơn, làm sao để giảm thiểu thiệt hại khi rủi ro xảy ra? Đó không chỉ là vấn đề của bô-xít Tây Nguyên, mà của tất cả các dự án khác, khi tác dụng phụ của nó tác động mạnh đến con người và môi trường sinh thái.
Bài viết dưới đây của TS. Nguyễn Sỹ Phương từ CHLB Đức là một góc nhìn nhằm góp ý xây dựng về cách vận hành dự án bô-xít ở Tây Nguyên sao cho hiệu quả, an toàn. Diễn đàn Kinh tế Việt Nam (VEF) xin trân trọng giới thiệu.
Doanh nghiệp làm, hậu họa Nhà nước "gánh"
Đặc trưng cơ bản nhất phân biệt nền kinh tế thị trường, là dứt khoát phải có 2 đối tượng bên bán và bên mua nghịch nhau về quyền lợi, bên này hơn thì bên kia thiệt và ngược lại.
Cũng từ đó, khác hẳn với nền kinh tế quản lý tập trung nhằm hoàn thành kế hoạch Nhà nước giao, doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường (trừ những doanh nghiệp nhằm mục đích xã hội, không kinh doanh) hoàn toàn theo đuổi mục đích lợi  nhuận - thiếu động cơ này không thể có nền kinh tế thị trường - "máu mê" tới mức như Mác nói "lãi 300% thì thắt cổ nó cũng sẵn sàng".
Một khi đã sẵn sàng đánh đổi cả tính mạng mình thì vận mệnh, lợi ích người khác họ cũng không ngoại trừ, pháp luật vì vậy bắt buộc phải chế tài họ bằng cách gánh chịu trách nhiệm trước mọi hậu họa.
Đó chính là vai trò chức năng bắt buộc của mọi nhà nước gắn với nền kinh tế thị trường. Thiếu đặc trưng này, nền kinh tế thị trường không cần chờ đến nền kinh tế quản lý tập trung phủ định, chắc chắn đã phải cáo chung từ lúc khởi thủy, không thể phát triển mạnh mẽ, trở thành toàn cầu hoá như hiện nay, bởi quy luật xã hội bền vững chỉ xảy ra một khi lợi ích và trách nhiệm cân bằng, nếu không tự nó phải đổ vỡ!
Khai thác bô-xít hay bất cứ khoáng sản nào ở bất kỳ nước nào có nền kinh tế thị trường cũng là đối tượng kinh doanh của doanh nghiệp, theo đuổi mục đích lợi nhuận tối đa.
Người bán khoáng sản không ai khác ngoài Nhà nước, để thu tiền dưới dạng thuế tài nguyên hoặc trích nộp lợi nhuận, nhiều như có thể. Nhìn dưới góc độ động cơ "máu mê" trên, Nhà nước và doanh nghiệp khai thác là hai đối tác đóng vai trò kẻ bán người mua không hơn, không kém!

                                         Toàn cảnh nhà máy alumin ở Tân Rai
Chính vì vậy, cả hai bên bán và mua phải chịu trách nhiệm vô hạn bồi thường thiệt hại, được chế tài bởi pháp luật, đối với hậu quả nó gây ra cho người dân vốn là chủ nhân của đất nước có khoáng sản đó.
Vụ bồi thường thiệt hại tràn dầu vịnh Mexico do tập đoàn đa quốc gia BP gây ra cho nước Mỹ là một minh chứng đang thời sự.
Lúc đó, Tổng thống Obama cam kết huy động cả quân đội để khắc phục, nhưng đặt điều kiện hãng BP phải thanh toán mọi chi phí, bởi không lý gì, lãi thì chỉ mình BP hưởng, còn thiệt hại xảy ra thì nhà nước, mà rốt cuộc là người đóng thuế, phải gánh chịu.
Kết quả, tính đến đầu tháng này, BP đã phải trả Chính phủ Mỹ chi phí làm sạch môi trường lên tới 390 triệu USD, chưa tính các khoản phải trả cho một núi đơn kiện của vô số cá nhân, doanh nghiệp đòi bồi thường thiệt hại.
Riêng khắc phục sự cố, bịt miệng giếng dầu chặn tràn, BP chứ không phải nước Mỹ, đã phải tự bỏ ra tới 8 tỷ USD. Dự kiến tổng chi phí của BP sau thảm họa này sẽ lên tới 32,2 tỷ USD.
Vụ thảm hoạ bùn đỏ do Tập đoàn nhà nước MAL Zrt Hungari khai thác gây ra, chấn động thế giới vừa qua, lại là một nghịch chứng.
Khác với BP ở Mỹ, không phải MALZrt mà nhà nước cùng nhân dân họ phải dốc mọi nhân, tài, vật lực cứu hộ dân chúng bị nạn, bởi doanh nghiệp này đặt dưới sự giám sát và điều hành trực tiếp của Nhà nước, giao cho trung tướng TS Bakondi György, Cục trưởng Cục Phòng chống thảm họa Quốc gia (OKF) đứng đầu.
Nghĩa là, nó không độc lập như BP, nên không thể chịu trách nhiệm với hậu họa - di sản của nền kinh tế quản lý tập trung trước kia ở nước này, vẫn giữ nguyên quyền lực Nhà nước đối với với doanh nghiệp nhà nước, nên hậu họa chúng gây ra, trách nhiệm Nhà nước phải gánh trọn là lẽ đương nhiên.
Bô-xít Tây Nguyên: Chế tài nào khi xảy ra rủi ro?
Ở nước ta, vấn đề bô-xít Tây Nguyên, Tập đoàn Công nghiệp Than khoáng sản Việt Nam (TKV) không những không độc lập như MAL Zrt của Hungari, mà còn đóng luôn vai trò người bán là Nhà nước.
Đó là khi ông Lê Dương Quang, Chủ tịch HĐQT, chức danh của tập đoàn, tức người mua, trước mọi tầng lớp nhân sỹ trí thức lo ngại thảm họa môi trường kiến nghị Nhà nước ngừng dự án, lại trả lời với tư cách Nhà nước (người bán): "Tôi khẳng định lại, không có lý do gì mà dừng dự án, ngược lại phải đẩy nhanh tiến độ xây dựng để sớm đạt hiệu quả".
Còn ông Dương Văn Hòa, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn, người trực tiếp điều hành doanh nghiệp, ủng hộ theo, bằng cách "mặc cả" đã đầu tư trên 400 triệu USD vào dự án bô-xit Tây Nguyên trong tổng vốn đầu tư khoảng 12.000 tỷ đồng (chừng 600 triệu USD).
Nghĩa là, nghiễm nhiên coi thiệt hại đó là của Nhà nước, tức người bán, chứ không phải của người mua (TKV), nên đòi Nhà nước phải có trách nhiệm, chứ không phải đòi chính TKV mà ông đại diện, phải chịu trách nhiệm pháp lý.
Nơi đây sẽ là hồ bùn đỏ trong tương lai ở Tân Rai (Lâm Đồng)

Về phần Nhà nước, khác với quan điểm của Tổng thống Obama buộc BP phải bồi thường, Bộ Tài nguyên và Môi trường ta với chức năng cơ quan nhà nước, tức người bán, lại đóng vai trò người mua, khi Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên trả lời phỏng vấn báo chí về độ an toàn hồ chứa bùn đỏ vốn thuộc trách nhiệm bên mua TKV: "Chúng tôi chia ra từng lô, mỗi lô 5 ha, kín đầy từng lô và đảm bảo an toàn mới chuyển sang lô khác".
Tài chính cũng vậy. Trung tâm Quan trắc môi trường của Bộ Tài nguyên và Môi trường đối với khu vực sản xuất bô-xít thuộc chức năng nhà nước không phải do ngân sách mà lại do người mua TKV chi trả, nghiã là người mua "nuôi" người bán.
Lý do cả bên mua lẫn bên bán đóng vai trò cả bán lẫn mua bắt nguồn từ bản chất cố hữu của nền kinh tế quản lý tập trung bằng quyền lực cùng bộ máy nhà nước.
Mua bán được định nghĩa là quá trình chuyển quyền sở hữu từ người bán sang người mua; trong khi nền kinh tế quản lý tập trung lại coi nhà nước là chủ nhân trực tiếp điều hành mọi doanh nghiệp nhà nước, nên quá trình mua bán giữa chúng thực chất chỉ chuyển quyền sử dụng, chứ không phải thay đổi chủ sở hữu, trước sau vẫn của nhà nước.
Từ đó, các tập đoàn nhà nước, như TKV được cơ cấu nhân sự cấp thứ trưởng, đặt dưới quyền lãnh đạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ vốn mang chức năng hành pháp, bổ nhiệm nhân sự, phê duyệt kế hoạch, đúng chức năng của tổng giám đốc tập đoàn ở các nước hiện đại.
Ở họ, doanh nghiệp dù của Nhà nước vẫn độc lập với Nhà nước, tổng giám đốc chứ không phải Nhà nước, chịu trách nhiệm vô hạn đối với nó.
Chẳng hạn, Đức đưa vào Hiến pháp: Cấm quan chức chức chính phủ tham gia ban giám đốc hay HĐQT (điều 66), nhằm "cách ly" nhà nước đồng nghĩa với quyền lực, ra khỏi kinh doanh do quy luật thị trường chi phối.
Và cũng chính nhờ vậy, khi gây ra thiệt hại tự bản thân doanh nghiệp phải bồi thường như trường hợp tập đoàn BP chứ không phải những quốc gia có cổ phần trong đó.
Một khi cả người bán lẫn người mua đều đóng cùng một vai trò cả mua lẫn bán, thì không một thương vụ nào không trôi chảy. Dự án khai thác bô-xít ở ta, vì vậy mấu chốt không còn nằm ở chỗ dừng hay tiếp tục, nếu một khi ván đã đóng thuyền, mà chính ở chỗ chế tài khi xảy ra rủi ro, nhất là tai nạn vỡ hồ bùn đỏ tầm cấp dạng MAL Zrt ở Hungari hay BP để tràn dầu ở Mỹ.
Khác với tính độ rủi ro trong sòng bài, cá cược, nhằm ăn thua; trong tai nạn, xác định độ rủi ro nhằm trù liệu mức thiệt hại để tính trước trị giá bồi thường.
Theo đó, thiệt hại trù liệu khi xảy ra tai nạn càng lớn, thì hệ số an toàn càng phải tăng. Như trong tai nạn giao thông, khi chuyển từ xe máy, sang ôtô, tới tầu hoả, máy bay; ngưỡng giới hạn rủi ro phải bằng không.

Hồ điều hoà (ảnh P.H)

Khi thiệt hại trù liệu vượt quá khả năng bồi thường, giải thích tại sao không nước nào đặt nhà máy điện nguyên tử giữa lòng thành phố hay khu vực đông dân, mặc dù độ an toàn rất lớn? Sự cố nổ nhà máy điện nguyên tử Chernobyl chỉ xảy ra độc nhất một lần trong lịch sử nhân loại.
Hồ chứa bùn đỏ Tây Nguyên, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng TKV đã cố gắng hết sức mình để bảo đảm an toàn tối đa, đạt "các tiêu chuẩn hiện đại của thế giới, với các chỉ tiêu về môi trường nghiêm ngặt nhất của Việt Nam; sẽ "nâng thiết kế chống động đất từ 7 độ lên 9 độ Richter" (nghĩa là an toàn cả khi xảy ra trận động đất ngày 26/12/2004, tại Ấn Độ Dương, tạo ra sức mạnh tương đương 23.000 quả bom nguyên tử, cướp đi tổng cộng 227.900 sinh mạng); lường cả giải pháp vỡ hồ, bằng cách chia lô, để vỡ hồ nọ có hồ kia ứng cứu...v..v.
Tuy nhiên mọi cố gắng trên chỉ giảm thiểu được rủi ro, chứ không có nghĩa rủi ro bằng không.
Nói cách khác, không thể loại trừ hồ bùn đỏ bất khả kháng vỡ hoàn toàn cùng lúc, (chưa tính độ nhiễm độc cả nước sông khi lũ lụt, lẫn nước ngầm do tích lũy theo thời gian như trường hợp bức tử sông Thị Vải).
Tây Nguyên là mái nhà của Đông Dương, lúc đó bùn đỏ tràn xuống sông Đồng Nai, không ngoại trừ vào Biên Hòa, TP.HCM uy hiếp môi trường sống của hàng chục triệu người, so với thị trấn Ajka ở Hung ngập trong bùn đỏ chỉ 35.000 dân!
Rủi ro trên, về mặt lý thuyết, không có nghĩa buộc phải dừng dự án bô-xít, nếu thiệt hại xảy ra được cam kết bồi thường hoàn toàn bằng thực lực tài chính, dù nguyên nhân chủ quan hay bất khả kháng, như BP đã làm.
Thực lực đó chỉ có thể bảo đảm bằng hai cách: 1. Vẫn coi TKV là doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế quản lý tập trung, không độc lập, giống như MAL Zrt.
Trong trường hợp này, nhà nước phải dự toán được tổng trị giá thiệt hại khi vỡ hồ bùn đỏ hoàn toàn, từ đó lập quỹ dự trữ quốc gia bồi thường tương ứng, trích từ nguồn thu khai thác bô-xít, và nhất thiết phải được Quốc hội thông qua, bởi nó đe doạ trực tiếp lợi ích tính mạng cả chục triệu người cùng lúc.
2. Coi TKV như BP, phải tự thanh toán mọi thiệt hại khi xảy ra rủi ro. Nếu vốn tự có của TKV không tương xứng với tổng thiệt hại trù liệu, thì buộc phải mua bảo hiểm quốc tế, để họ chi trả lúc xảy ra rủi ro, như hoạt động kinh doanh có điều kiện ở các nước hiện đại.
Bảo hiểm và lập quỹ dự phòng chính là đòi hỏi của nguyên lý phát triển nhanh và bền vững, vốn bắt buộc ở các quốc gia hiện đại, không có gì lạ lẫm, nay ở ta đã được thể hiện trong Dự thảo Đại hội Đảng sắp tới, sau khi nền kinh tế trải qua quá nhiều bất ổn và hiện đang phải đối diện với nhiều nguy cơ mất cân đối; cũng là cơ hội và thước đo khẳng định quyết tâm trên của Đảng bằng hành động cụ thể, không chỉ trên Nghị quyết.